Blogo

31. juil., 2022

Ĉu esperanto estas multe pli malsimpla ol tio kion afiŝas esperantista propagando ?

Kiam oni ekkomencas la lernadon de l'Internacia Lingvo oni tuj rimarkas ke ĝia logiko kaj simpleco estas evidentaj. Perseverante oni konstatas ke la akirado de ĉiu elemento estas senekcepte ĝeneraligebla. Ĉio tio estas ege stimula kaj eĉ entuziasmiga.

 Post la eklernado, la progresonto, la progresanto kaj eĉ la progresinto povas renkonti seniluziiĝon ĉar la perfekta majstreco de l’ILo neniam povas esti certeco.

Ĉu la simpleco de Esperanto estas dubinda ?

Ĉiu esperantisto iam pridemandas tion al si mem.

Iuj asertas ke estas fakte pli ol la 16 reguloj en ĝia gramatiko.

« — Vidu la dikecon de Plena Ilustrita Vortaro kaj de Plena Analiza Gramatiko, PIV kaj PAG…
— Atentu Samideano ! …»

PIV kaj PAG estas bonegaj helpiloj kiam oni renkontas dubon en la praktika uzado de la lingvo.
La helpiloj ne aldonas malsimplecon al la lingvo sed kompreneble se ili estas tiom dikaj oni povas tro rapide konkludi ke tamen malfacileco bezonigas ilin.

Jes ja, malfacilaĵoj restas por la esperanto parolanto kaj iliaj kaŭzoj ne estas evidentaj.
Kial la malfacilaĵoj de Esperanto ne estas tuj videblaj ?

Ni imagu monton. Per malfacila grimpado ni atingis ĝian montopinton, ĉu ni vidas la monton ?
Ne, ĉar nun la monto lokiĝas sub niaj piedoj. En la najbaro de la monto estas alta piramido kun tre facila ŝtuparo.

De la kresto de la piramido la vido estas verŝajne ankoraŭ pli bela ol de ĉi tiu montfirsto (Vidu intence mi uzis sinonimon de la vorto montopinto kaj kara leganto se vi ne konas la vorton vi rajtas uzi vian PIVon). Ni ne estas tute lacigitaj, do ni tuj iru konkeri la piramidon.

Evidente, ni malsupreniras el la roka monto, uzas la komfortan ŝtuparon kaj rapide atingas la piramidan firston (…nun vi rekonas la vorton.) kaj povas admiri la mondon.

 Nun ni imagu ke nia monto kun ĝia malfacila grimpado kaj malgrimpado estas nia genaska lingvo kaj ke la piramido kun ĝia ŝtuparo estas esperanto.

Traduki de lingvo al lingvo estas kiel malgrimpi kaj regrimpi inter la monto kaj la piramido.

Sed vidu la samtempajn tradukistojn…Ĉu vere ?
Efektive, la tradukistoj akiras flugilojn por iri kaj reiri inter la piramido kaj la monto.
Ĉu oni povas imagi la laboron por sukceci en ĉi tia gimnastiko ?
Kiom da horoj da tejnado necesas por iĝi simultaneca tradukisto ?

Plue la samtempa tradukado eĉ por profesiulo estas tiom laciga ke kiam la tradukado daŭras pli ol unu duonhoro pluraj devas alterne sin stafeti.

Tute klaras ke la tradukado de la racia lingvo Ilo (Internacia L Iriingvo) al iu ajn komplika etna lingvo ne estas simpla. Iri de la simpleco al malsimpleco kaj reciproke ne facilas.

Tial ĉi en la lernado, la rekta metodo sen zorgi pri sia denaska lingvo estas ege preferinda al ĉia traduka kaj « racia » metodo.

Aliaj malfacilaĵoj ekzistas en nia daŭra uzado de la lingvo de Zamenhof. La plej ofte oni uzas sian gepatran lingvon en sia ĉiutaga vivo kaj dediĉas malgrandan tempon al la internaciaj kontaktoj kun la esperantistoj. Tial ĉi nia gepatra lingvo malliberigas nin en nia lingvokutimo, en nia pensada rutino, en nia etna centrismo.
Sed malfacilaĵoj de esperanto estas ne nur lingvaj sed psikaj, mi jam cerbumis pri ĉi tiu fenomeno en mia artikolo pri la teduloj.

Estimata leganto, se vi trovas eraron aŭ malklarecon en mia teksto, mi invitas vin : 
" Helpon ! "
…helpu min en la korektado de miaj artikoloj. 
Por tion fari, sufiĉas lasi komentojn.

6. juil., 2022

La soveta Unio faris teruran aĵon :

Dum sia historio, ĝi ŝajne ekstermis preskaŭ ĉiujn tiujn kiuj estus povantaj sopiri al libereco.

La deziro de libereco restas en Ukrainio, en la baltaj landoj, en Georgio sed ne ĉe ni, la rusoj.

Ĉi tiu emo en nia enloĝantaro estis detruita.

Ĝi estas nekomparebla al tiu de la stalina epoko.

Ĉar tiam, la sistemo daŭre batalis kontraŭ ĝi.

Ekzistis granda parto de la popolo kiu malamegis Stalinon kaj sovetismon.

Ne estis sen signifo ke la sistemo bezonis gulagon.

Tio ne plu necesas hodiaŭ.

La enloĝantaro amas la ĉefon sen gulaga neceso.

La sklaveco per bastono teruras sed sen bastono ĝi iĝas ankoraŭ pli teruriga…

 

 

Teksto de Oleg Basilashvili (…fama rusa komediisto)
esperantigita de Yanpetro Kavlan

 

18. mai, 2022

Jen la plej malgranda vortaro kiun mi havas. Ĝiaj dimensioj estas 25x32x5 milimetroj. Ĝi donas ŝlosilojn de la leksikono en la franca. Ĝi ne estas tre utila sed restas malgranda kuriozaĵo.

24. févr., 2022

Robotigado de la ilo kaj lobo-amputado de la homoj
Sur
https://sites.google.com/
mi kreis interretejon
https://sites.google.com/site/expokavlan/
Mi hazarde malkovris ke flibustro ŝtele kopiis mian retejan ekspozicion ĉi tie :
https://sites.google.com/site/mechkourmichel/

Tio ŝajnas al mi tiom stulta ke la ŝtelisto, sub la nomo de « mechkourmichel» (Michel Mechkour), nek ŝanĝis la bonvenan paĝon, nek mian subskribon sur la pentraĵoj.
Kaj mi ne vidas tion kion li povas gajni per la kaptado de malgrandigitaj fotografaĵoj de miaj pentraĵoj ĉar la originaloj lokiĝas ĉu ĉe mi, ĉu en amatoraj kolektoj.

La dika problemo restas ke mi ne sukcesis malaperigi la piratan interretejon per la gastiganto de la ŝtelisto kiu estas neniu alia ol Google.
Mi sukcesas nur rilati ĉu kun robotoj kiuj ne estas programitaj por kompreni la problemon, ĉu kun homaj agantoj sed kiuj ne kompetentas por tute simple malestigi la piratitaĵon.

En franca lingvo la sama artikolo estas legebla

Estimata leganto, se vi trovas eraron aŭ malklarecon en mia teksto, mi invitas vin : 
" Helpon ! "
…helpu min en la korektado de miaj artikoloj. 
Por tion fari, sufiĉas lasi komentojn.

21. févr., 2022

Esperanto estas la tipo perfekta de aglutina lingvo kies vortoj konsistas plejparte el senŝanĝaj morfemoj ( PIV « aglutin/i Z transitiva ») tio signifas ke en esperanto, la plej ofte, la vortoj naskiĝas per kunmetado de radikoj.
Por ke vorta kunmetaĵo restu klare komprenebla necesas ke la eniro de la radikoj kaj gramatikaj elementoj kiuj eniras en la kunmetaĵoj respektu logikan ordon.
Ekzempoj : Pluv-mantel-o (radiko+radiko+finaĵo= vorto) ; Mal-varm-um-i (radiko+radiko+radiko+ finaĵo= vorto) ; Oni povas facile multobligi la ekzempojn, okulvitroj, sunokulvitroj, velŝipoj, stelaro, resaniĝi, triangulo, ktp…
La sistemo estas simpla kaj logika kaj oni povas diri ke la aglutineco permesas malpufigi la vortaron de esperanto.
Sub ĉi tiu prilumado la vorto TERPOMO povas aspekti kiel strangaĵo ĉar ĝia senco ne estas tuj komprenebla per simpla analizo de ĝia kunmetado.
Kompreneble oni povas pliriĉigi sian vortrezoron sen plu cerbumi kaj simple akcepti la vorton « terpom’» kiel simpla radiko sed se oni volas pliriĉigi sian kulturon oni povas ankaŭ ekzameni pli atente la naskiĝon de ĉi tiu vorto.

Por tion fari necesas ekzameni la historion de la lingvo kiu lokiĝas en la etimologio de la eŭropaj lingvoj.

Jen traduko de artikolo-parto trovebla en "Le Robert dictionnaire historique de la langue française 1992)

« 
POMME DE TERRE [(eo)TERPOMO ] Substantivo, sintagmo ekzistanta longtempe antaŭ ol preni la nunan sencon estas formigita (ĉirkaŭ 1240 en anglo-normanda, 1488 en franca el Francio) per pomme*(pom’) en la malnova senco de «frukto de» kaj terre* (ter’) laŭ la modelo de la latina malum terrae kiu signifis diversajn vegetalojn : la ciklameno (pseŭda-Apuleo, Oribaso), l'aristolokio (PIino), la mandragoro (Isidoro, pseŭda-Dioskorido), tubero (« tubercule » en franca) aŭ ia kukurbo.
En malnova franca kaj ĝis la 18a jarcento, pomme de terre (terpomo) signifas tubera radiko, manĝebla tubero : en anglo-normanda tubero aŭ kukurbo ; en meza franca, ĝi rilatas kun aliaj signifoj de la latina, la radiko de la mandragoro (1488) kaj, la ciklameno (15a jarcento donita samvalora kiel malum terrepain de pourceau [pano por porko]). Estas same por «aristolokio» (1562), sencokiu aperas en verko de Plino. Pomme de terre(terpomo) estis poste uzita por signifi la topinamburo aŭ tubera helianto (1655), senco konservita je la komenco de la 18a jarcento en konkurenco kun poire de terre (piro el tero) antaŭ esti anstaŭigita de topinamburo, prunteprenaĵo al la etna nomo de la Tupisoj en Brazilo.
Sciante ke tio kion ni nomas hodiaŭ terpomo [(fr) pomme de terre] estas vegetalo veninta el Andoj, el Ĉilio kaj Peruo, disigita en Germanio tra Hispanio kaj Aŭstrio ek de la fino de la 16a jarcento, kaj estante penetrita en Francion tra la orientaj regionoj, verŝajnas ke la nuntempa senco (1750) rezultas el formado sendependa de la malnova vortgrupo (fr)pomme de terre [(eo)Terpomo].
Ĝi konsistigus paŭsaĵon de la nederlanda aardappel aŭ de la dialekte germana Erdapfel.
La unua elemento ( aard- kaj erd ) signifas la teron en la germanaj lingvoj kaj la dua (appel kajapfel ) signifante la pomon en pluraj indoeŭropaj lingvoj (malnova slava, lituania).
Ĉi tiuj vortoj signifis antaŭe same kiel en la franca — diversajn plantojn kun tuberaj radikoj aŭ kun rondaj fruktoj, per traduko de la la latina malumterrae ; La meza nederlanda erdappel estis uzata por la radiko de la mandragoro, la malnova halta germana ertapfel utilis por « frukto kreskante en tero ». Sed Erdapfel, estis uzata por la solanum tuberosum esculentum ek de la 17ajarcento. La moderna senco de pomme de terre [(eo) terpomo] ĝeneraliĝis pro la agado de la filantropa agronomo Antoine Augustin Parmentier kiu, ek de 1773 (Kemia ekzameno de la terpomoj), klopodis disetendigi en Francio la uzadon de la nova tubero kies nutaj kvalitoj estis studitaj de li dum ses jaroj pasitaj en Germanio.
En ĉi tiu signifo, pomme de terre [(eo)terpomo] indikas samtempe la manĝeblan tuberon kaj la planton (1750).
La uzadoj figuraj kaj familiaj, en la esprimoj nez en pomme de terre [(eo) terpoma nazo] kaj sac de pommes de terre [(eo) terpoma sako] « virino dika kaj disformita », kaj ankaŭ « persono malbone vestita », aperas ek de la dua duono de la 19a jarcento.
La komponaĵo eniras en la nomojn de kuiraj preparaĵoj [(fr)pommes de terre frites —> frire, au four, en robe des champs, sous la cendre, etc] [(eo) frititaj terpomoj —> friti, bakitaj, en kamporoboj, sub la cendro, ktp] En kelkaj el tiuj uzadoj, ĝi ofte estas resumita en POMME (1913. pommes soufflées) [(eo) POMO (1913. pufigitaj terpomoj)] ; la risko de konfuzo kun frukto estas tiel ĉi evitata kun la aldonaĵo « pomme fruit » pomo frukto kiam temas pri kuireja preparo en kio la frukto eniras, sed la kunteksto permesas eviti iajn dubosencojn (boudin aux pommes) [(eo) pomobudeno].
La indikoj de la tubero, ĉefe en ĝia nutra aspekto, dispatigas sin en la nuntempa franca inter pomme de terre, ofte reduktita en pomme en pomme frites, pommes chips, pommes purée, ktp., kaj patate*, komence populara poste familia kaj tre uzata. Male, en Kebeko, la normala vorto, patate, estas hodiaŭ konkurencata de pomme de terre.

Estimata leganto, se vi trovas eraron aŭ malklarecon en mia teksto, mi invitas vin : 
" Helpon ! "
…helpu min en la korektado de miaj artikoloj. 
Por tion fari, sufiĉas lasi komentojn.